आज नागपञ्चमी, देशभर नागको पूजा गरिँदै

काठमाडौं। हिन्दु धर्मावलम्बीले आज परम्पराअनुसार नागपञ्चमी पर्व मनाउँदैछन्। यस अवसरमा घरको मूलढोकामा नागको चित्र टाँसी नागको पूजा गर्ने तथा दूध, अक्षता, दुबो, खीरलगायत प्रसाद चढाउने परम्परा छ।

हरेक वर्ष श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने नागपञ्चमी यस वर्ष अधिकमासका कारण भदौको पहिलो दिन परेको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार नाग, सर्पलगायतका जीवबाट सुरक्षा तथा प्राकृतिक विपत्तिबाट बच्न नागको पूजा गर्ने चलन रहँदै आएको छ।

नागलाई पानी र प्रकृतिसँग जोडेर पूजा

सनातन परम्परामा नागलाई पानी र प्रकृतिसँग सम्बन्धित जीवका रूपमा लिइन्छ। नागलाई प्रसन्न राख्दा वर्षा, समृद्धि तथा घरपरिवारको सुरक्षामा सहयोग पुग्ने धार्मिक विश्वास छ। यही विश्वासका आधारमा वैदिककालदेखि नाग पूजाको परम्परा चलिआएको मानिन्छ।

नागपञ्चमीका दिन नागका विभिन्न स्वरूपको पूजा गरी दूध, अक्षता, दुबो, खीर तथा अन्य प्रसाद चढाउने गरिन्छ। घरको मूलढोकामा नागको चित्र टाँस्ने परम्परालाई पनि यस पर्वको महत्वपूर्ण पक्ष मानिन्छ।

शिव र विष्णुसँग पनि जोडिएको धार्मिक मान्यता

सनातन धार्मिक परम्परामा नागलाई भगवान् शिव र विष्णुसँग समेत जोडेर हेरिन्छ। धार्मिक कथनअनुसार भगवान् शिवले नागलाई आभूषणका रूपमा धारण गरेका छन् भने भगवान् विष्णुले शेषनागको शय्यामा विश्राम गर्ने उल्लेख पाइन्छ।

नागपञ्चमीसँग विभिन्न किंवदन्ती पनि जोडिएका छन्। तीमध्ये किसान परिवारलाई नागिनीले क्षमा दिएको कथन प्रचलित छ। नागको पूजा गरेपछि परिवारको रक्षा भएको विश्वाससँगै नागप्रति सम्मान प्रकट गर्ने परम्परा विकास भएको जनविश्वास छ।

नागस्थानमा विशेष पूजा

नागपञ्चमीका अवसरमा काठमाडौंको नागपोखरी, टौदह, भक्तपुरको सिद्धपोखरीलगायत देशभरका विभिन्न नागस्थान तथा कुण्डमा विशेष पूजा गरिन्छ। यस दिन धार्मिक आस्था राख्ने भक्तजन नागको पूजा तथा दर्शनका लागि विभिन्न स्थानमा पुग्ने गर्छन्।

नागपञ्चमीपछि नेपाली हिन्दु समुदायका ठूला चाडपर्वको क्रम सुरु हुने धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता पनि छ। धार्मिक आस्थासँगै पर्यावरणीय दृष्टिले समेत सर्प संरक्षणलाई महत्वपूर्ण मानिन्छ। सर्पले प्रकृतिको जैविक सन्तुलन कायम राख्न भूमिका खेल्ने भएकाले नागपञ्चमीलाई प्रकृति संरक्षणसँग जोडेर हेर्ने गरिएको छ।