वीरेन्द्रनगर । कर्णाली प्रदेशको राजधानी वीरेन्द्रनगरमा रहेको प्रदेश अस्पताल बाहिरबाट हेर्दा आधुनिक र सुविधासम्पन्न स्वास्थ्य संस्थाजस्तो देखिन्छ। भव्य भौतिक संरचना, विभिन्न विभाग र उपचारका लागि आवश्यक पूर्वाधार विस्तार हुँदै गएको यस अस्पतालमा दैनिक सयौँ बिरामी उपचारका लागि पुग्छन्। तर अस्पतालको वास्तविक चुनौती भने भौतिक पूर्वाधारमा होइन, जनशक्ति व्यवस्थापनमा देखिएको छ।
दरबन्दीअनुसार चिकित्सक उपलब्ध नहुँदा अस्पतालको नियमित उपचार सेवा प्रभावित हुँदै गएको छ। अस्पतालमा भवन र उपकरणको विस्तार भए पनि त्यसअनुसार विशेषज्ञ चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीको व्यवस्था हुन नसक्दा बिरामीले अपेक्षित सेवा पाउन कठिनाइ भोग्नुपरेको छ।
कर्णाली प्रदेशका विभिन्न जिल्ला तथा दुर्गम बस्तीबाट समेत बिरामी उपचारका लागि प्रदेश अस्पताल पुग्ने गरेका छन्। अन्यत्र विशेषज्ञ सेवा सहज रूपमा उपलब्ध नहुने भएकाले प्रदेश अस्पताललाई धेरै नागरिकले अन्तिम भरोसाका रूपमा लिने गरेका छन्। तर अस्पतालमै पर्याप्त चिकित्सक नहुँदा बिरामीले उपचारका लागि लामो समय कुर्नुपर्ने, विशेषज्ञ चिकित्सकको सेवा नपाउने वा अन्य स्वास्थ्य संस्थामा जानुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
पछिल्लो समय सरकारी अस्पतालहरूमा भौतिक पूर्वाधार विस्तारलाई स्वास्थ्य सेवा सुधारको महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गर्ने गरिएको छ। प्रदेश अस्पतालमा पनि आधुनिक भवन तथा उपचार पूर्वाधार निर्माणले सेवा विस्तारको सम्भावना बढाएको छ।
तर अस्पतालको प्रभावकारिता भवनको आकार, शय्या संख्या वा उपकरणको उपलब्धताले मात्र निर्धारण गर्दैन। ती पूर्वाधार सञ्चालन गर्न आवश्यक दक्ष जनशक्ति पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
चिकित्सकको दरबन्दी कायम गर्ने तर त्यसअनुसार पदपूर्ति नगर्ने हो भने अस्पतालका भौतिक संरचना पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुन सक्दैनन्। विशेषज्ञ चिकित्सक अभाव हुँदा अस्पतालका विभिन्न विभागले प्रदान गर्नुपर्ने सेवा प्रभावित हुने जोखिम रहन्छ।
विशेषगरी विशेषज्ञ उपचार आवश्यक पर्ने बिरामीका लागि चिकित्सकको उपलब्धता महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सामान्य उपचारका लागि अस्पताल पुगेका बिरामीलाई पनि थप परीक्षण, विशेषज्ञ परामर्श वा उपचारका लागि अन्यत्र जानुपर्ने अवस्था आएमा उनीहरूको आर्थिक र शारीरिक भार थपिन्छ।
कर्णाली प्रदेश भौगोलिक विकटता र स्वास्थ्य सेवामा असमान पहुँचका कारण लामो समयदेखि चुनौतीमा रहेको प्रदेश हो। दुर्गम जिल्लाका नागरिकलाई सामान्य स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्नसमेत कठिन हुने गरेको छ।
यस्तो अवस्थामा प्रदेश राजधानीमा रहेको प्रदेश अस्पतालले प्रदेशभरिका नागरिकलाई विशेषज्ञ स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउनुपर्ने अपेक्षा गरिन्छ। तर पर्याप्त चिकित्सक नहुँदा अस्पतालको सेवा क्षमतामै प्रश्न उठ्न थालेको छ।
दुर्गम क्षेत्रबाट उपचारका लागि वीरेन्द्रनगर पुग्ने बिरामीका लागि समय र खर्च दुवै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। अस्पतालमा चिकित्सक नपाउँदा वा आवश्यक विशेषज्ञ सेवा उपलब्ध नहुँदा उनीहरू थप खर्च गरेर नेपालगञ्ज, सुर्खेतबाहिरका अन्य सहर वा काठमाडौं जानुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।यसले प्रदेशभित्रै गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने सरकारी लक्ष्यलाई कमजोर बनाउँछ।
सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा दरबन्दीअनुसार चिकित्सक नहुनु नयाँ समस्या होइन। दुर्गम क्षेत्रमा चिकित्सक टिकाउन कठिनाइ, आकर्षक सेवा सुविधाको अभाव, सरुवा तथा पदपूर्ति प्रक्रियामा ढिलाइ र प्रशासनिक कमजोरीले सरकारी अस्पतालमा जनशक्ति अभाव दोहोरिने गरेको छ।
प्रदेश अस्पतालजस्तो महत्त्वपूर्ण स्वास्थ्य संस्थामा समेत यस्तो समस्या देखिनुले प्रदेश सरकारको स्वास्थ्य जनशक्ति व्यवस्थापनमाथि प्रश्न उठाउँछ।
अस्पतालको सेवा विस्तार गर्ने योजना बनाउँदा भवन निर्माण र उपकरण खरिदसँगै आवश्यक चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीको व्यवस्थापनलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने हुन्छ। अन्यथा पूर्वाधारमा गरिएको लगानीले अपेक्षित प्रतिफल दिन सक्दैन।
प्रदेश अस्पतालको समस्या समाधानका लागि सबैभन्दा पहिले स्वीकृत दरबन्दी, कार्यरत चिकित्सक संख्या र रिक्त पदको अवस्थाबारे स्पष्ट विवरण सार्वजनिक गर्न आवश्यक छ। कुन विभागमा कति चिकित्सक आवश्यक छन्, कति पद रिक्त छन् र ती पद कहिलेसम्म पूर्ति गर्ने भन्ने विषयमा प्रदेश सरकारले ठोस योजना बनाउनुपर्छ।
त्यस्तै, विशेषज्ञ चिकित्सकलाई प्रदेश अस्पतालमा आकर्षित गर्न आवश्यक सेवा सुविधा, प्रोत्साहन र व्यावसायिक वातावरण तयार गर्नुपर्छ। दुर्गम तथा प्रदेशस्तरीय सरकारी अस्पतालमा चिकित्सक टिकाइराख्ने दीर्घकालीन नीति पनि आवश्यक छ।
अस्पतालको क्षमता विस्तार हुनु आफैँमा उपलब्धि हो। तर अस्पतालको वास्तविक सफलता त्यहाँ पुग्ने बिरामीले समयमै उपचार पाउनु, आवश्यक विशेषज्ञ चिकित्सक भेट्नु र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्नुमा निर्भर हुन्छ।
कर्णाली प्रदेश अस्पतालको चुनौतीले स्वास्थ्य क्षेत्रमा एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ—सरकारले भव्य अस्पताल बनाउन सक्छ, तर त्यहाँ उपचार गर्ने चिकित्सकको व्यवस्था गर्न किन सक्दैन?
कर्णालीका नागरिकका लागि अस्पतालको भव्य भवनभन्दा त्यहाँ उपलब्ध हुने चिकित्सक, उपचार र सेवाको गुणस्तर बढी महत्त्वपूर्ण छ। त्यसैले प्रदेश सरकारले अब भौतिक संरचना विस्तारभन्दा जनशक्ति व्यवस्थापन र प्रभावकारी उपचार सेवालाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ।
